Spreidingswet en gemeentelijke asielopvang
In het kort
?
Dit is een geautomatiseerde samenvatting van wat er speelt op dit dossier, gebaseerd op de blokken hieronder: coalitieakkoord, wetgeving, Kamerbrieven, commissieverslagen, financiering en koepel-standpunten. Verifieer belangrijke passages altijd via de originele bron.
Sinds de Wet gemeentelijke taak asielopvangvoorzieningen (spreidingswet, nr. 36333) gemeenten sinds 2024 verplicht een vastgesteld aantal opvangplekken te realiseren, loopt de uitvoering vast op knelpunten als krappe realisatietermijnen, trage bezwaarprocedures en het uitblijven van concrete locaties bij een aanzienlijk deel van de gemeenten.1 Minister van Asiel en Migratie Bart van den Brink meldt dat 223 van de 342 gemeenten hun taakstelling niet volledig halen, waarvan 107 helemaal geen opvang bieden, en benadrukt dat het interbestuurlijk toezicht wordt voortgezet, met tien gemeenten inmiddels op trede 3 van de interventieladder.2 In debatten staat de handhaving van de wettelijke taak, de effectiviteit van de verdeelbesluiten en de financiële compensatie via het gemeentefonds centraal. Voor 2026 is € 11,7 mln beschikbaar voor het Faciliteitenbesluit opvangcentra.3 De VNG dringt aan op aanpassing van de bezwaarprocedures en meer uitvoeringsruimte voor gemeenten.4
Verantwoordelijk
?
De bewindspersoon (of -personen) die verantwoordelijk zijn voor dit dossier — bepaald op basis van hun portefeuille bij het huidige kabinet en betrokkenheid bij recente Kamerstukken op dit onderwerp.
Coalitieakkoord
?
Citaten uit coalitieakkoorden die dit onderwerp raken. Zowel het huidige coalitieakkoord als eerdere akkoorden voor context. Klik op een citaat om het in de originele PDF te bekijken.
Historische context: 1 passage uit 1 eerder akkoord ▾
Financiën
?
Financiële posten die naar gemeenten stromen of gemeentelijke uitvoering raken. Bovenaan een samenvatting waarin bedragen klikbaar zijn: klik brengt je bij de bron. Onder de samenvatting vind je alle onderliggende posten met per post een screenshot uit de originele PDF. Bronnen: mei- en septembercirculaire van het gemeentefonds, Kamerbrieven en begrotingsdocumenten.
Voor de uitvoering van de Spreidingswet ontvangen gemeenten een bijdrage van in totaal € 15,3 miljoen vanuit het gemeentefonds, waarbij elke gemeente een vast bedrag van € 20.000 krijgt en het resterende bedrag wordt verdeeld op basis van het aantal opvangplaatsen per gemeente. Binnen dit kader is er in 2026 een bedrag van € 11,7 miljoen beschikbaar voor gemeenten die opvangcentra voor asielzoekers faciliteren; dit budget dekt werkzaamheden in en voor de opvangcentra, noodopvang, onderwijshuisvesting, voorlichting en aanvullende bekostiging waar geen andere regeling voor is. Daarnaast is er in 2026 € 12,9 miljoen beschikbaar gesteld ter ondersteuning van de lokale aanpak van overlast en crimineel gedrag van asielzoekers, waarbij gemeenten hiervoor een aanvraag konden doen en de verdeling van het budget rekening houdt met het aantal opvangplekken per gemeente.
📎 Alle 3 posten met bron ▾
Openstaande toezeggingen
?
Toezeggingen die de bewindspersoon in de Tweede Kamer heeft gedaan en die nog openstaan. Klik op het nummer voor de officiële detailpagina op tweedekamer.nl. Waar mogelijk staat een deadline-chip; ⚠ betekent dat de deadline verstreken is.
- De minister stuurt voor de begrotingsbehandeling A&M een brief met een uiteenzetting van de kosten van de tijdelijke asielopvang.Brink, G. van den · Minister van Asiel en Migratie
Beleidsbrieven
?
Brieven van bewindspersonen aan de Tweede Kamer die dit onderwerp raken, sinds de start van kabinet-Jetten. We hebben voor dit tijdsvenster gekozen omdat bij iedere kabinetswissel de politieke verhoudingen weer anders liggen, en fracties andere opvattingen kunnen hebben wanneer ze wisselen van oppositie naar coalitie of andersom.
Het kabinet verlengt de tijdelijke bescherming voor Oekraïense ontheemden tot 4 maart 2028 en werkt aan een gefaseerde transitie naar reguliere verblijfsvergunningen, waaronder aangepaste arbeidsvergunningen en een transitiedocument als vangnet. Daarnaast is een scopebeperking ingevoerd waardoor tijdelijke bescherming niet wordt toegekend aan personen die hun militaire verplichtingen in Oekraïne niet nakomen, en is een nieuw triageproces bij de IND geïmplementeerd om onterechte opvang te voorkomen.
De minister erkent de waarde van de verscherpte toezichtlocaties, maar benadrukt dat beveiligers alleen onder strikte wettelijke voorwaarden en met aangescherpte werkinstructies geweld mogen toepassen, waarbij het gebruik van handboeien per direct is gestaakt. Daarnaast wordt ingezet op verbetering van de juridische kaders, training van personeel en versterking van begeleiding en dagbesteding voor bewoners.
De staatssecretaris Justitie en Veiligheid heeft een gewijzigd taakbesluit vastgesteld dat met terugwerkende kracht ingaat vanaf 23 februari 2026. Dit besluit treedt in werking de dag na publicatie in de Staatscourant.
De bewindspersoon besluit informatie over bezwaren tegen de verdeelbesluiten van de Spreidingswet en de communicatie hierover openbaar te maken naar aanleiding van een Woo-verzoek. Hiermee wordt transparantie over deze bezwaren en communicatie gewaarborgd.
Tien gemeenten zijn op trede 3 van de interventieladder geplaatst omdat zij niet voldoen aan de wettelijke taak uit de verdeelbesluiten en geen concreet zicht bieden op opvangplekken dit jaar. Het kabinet voert het interbestuurlijk toezicht voort om voldoende duurzame opvangplekken te realiseren, ondanks maatschappelijke weerstand.
223 van de 342 gemeenten voldoen niet volledig aan de taakstelling van de Spreidingswet voor asielopvang, waarvan 107 helemaal geen opvang bieden. De minister benadrukt dat gemeenten wettelijk verplicht zijn opvangplekken te realiseren en dat het interbestuurlijk toezicht wordt ingezet om naleving af te dwingen, inclusief gesprekken en mogelijke dwangmaatregelen. De Spreidingswet blijft van kracht zolang er onvoldoende opvangcapaciteit is, ondanks het gebrek aan lokaal draagvlak.
De minister bevestigt dat de Spreidingswet blijft gelden om een evenwichtige verdeling van asielopvang te waarborgen en meldt uit de invoeringstoets knelpunten zoals de krappe realisatietermijn en trage bezwaarprocedures. Verbeteracties worden ingezet, waaronder sneller bezwaarafhandeling en versterkt toezicht, om voldoende opvangplekken te realiseren en Ter Apel te ontlasten.
Sinds de inwerkingtreding van de spreidingswet is geen enkele gemeente gedwongen asielzoekers op te vangen via een aanwijzingsbesluit; 119 gemeenten voldoen vrijwillig aan hun verdeelbesluit. Gemeenten die niet voldoen worden actief begeleid via gesprekken, met als doel samen tot naleving te komen zonder indeplaatsstelling.
Gemeenten moeten uitvoering geven aan de Spreidingswet en solidair zijn in het opnemen van asielzoekers, waarbij provinciale regietafels de verdeling van opvangopgaven bepalen. Gemeenten die niet voldoen aan hun wettelijke taak worden aangesproken via interbestuurlijk toezicht. De minister ondersteunt lokale bestuurders met bezoeken, bonusregelingen en VNG-ondersteuning.
De minister kondigt aan dat de opvangcapaciteit voor asielzoekers ernstig tekortschiet met een tekort van 3.600 plekken eind juni en 7.900 eind september, waardoor gecontroleerde toegang in Ter Apel is ingesteld. Er wordt ingezet op het voorkomen van sluitingen, realisatie van noodopvang en versnelling van uitstroom van statushouders via intensiever toezicht en ondersteuning van gemeenten. Daarnaast blijft het COA nareizigers tijdelijk in hotels huisvesten vanwege het tekort aan opvangplekken.
Het kabinet werkt aan structurele verbeteringen in de asielopvang voor kinderen, waaronder het versterken van opvangkwaliteit, versnellen van procedures en het terugdringen van noodopvang. Het COA voert een nieuwe inventarisatie uit om te toetsen of opvanglocaties voldoen aan harde criteria zoals toegang tot onderwijs en zorg, en neemt maatregelen waar nodig. Daarnaast wordt ingezet op betere begeleiding en het waarborgen van een veilige en kindvriendelijke leefomgeving.
Het kabinet kondigt aan bijna 38.000 extra asielopvangplekken te realiseren om de acute opvangcrisis te verlichten en de rust in de asielketen te herstellen, waarbij de Spreidingswet voorlopig gehandhaafd blijft voor een rechtvaardige verdeling over gemeenten. Er wordt ingezet op beperking van de asielinstroom, intensivering van terugkeerbeleid en het opschalen van alternatieve huisvesting voor statushouders.
Het COA houdt het azc in Hardenberg langer open vanwege een acuut tekort aan opvangplekken, ondanks eerdere afspraken over sluiting per 8 maart 2026. De minister erkent het vertrouwen dat hierdoor geschaad wordt en zet in op versterking van samenwerking met gemeenten en uitvoering van de Spreidingswet om structurele oplossingen te realiseren. De noodopvang in Loozen is inmiddels gesloten en het kabinet werkt aan het zo snel mogelijk overplaatsen van bewoners.
Het kabinet erkent het urgente tekort aan asielopvangplekken, dat nu 4.500 bedraagt en naar verwachting oploopt tot 7.900 eind zomer. Gemeenten worden opgeroepen om op korte termijn spoednoodopvang te realiseren, terwijl het kabinet werkt aan het verlagen van de instroom en het stabiliseren van het opvanglandschap via stabiele financiering en uitvoering van de Spreidingswet.
De minister van Asiel en Migratie heeft besloten informatie over financiële aspecten van het dienstencentrum voor opvang in Zutphen (gedeeltelijk) openbaar te maken naar aanleiding van Woo-verzoeken. De documenten zijn beschikbaar gesteld op de website van de Rijksoverheid.
De minister meldt dat de capaciteitsraming voor asielopvang voorlopig niet wordt gepubliceerd vanwege aanstaande wetswijzigingen die de instroom en nareis sterk beperken. Het kabinet zet in op nieuwe huisvesting en extra uitstroom van statushouders, wat de opvangbehoefte vermindert. De definitieve vaststelling en publicatie laat de minister over aan zijn opvolger.
Het kabinet neemt maatregelen om de instroom van asielzoekers te beperken en de uitstroom te bevorderen, waardoor dure noodopvang kan worden afgebouwd en structurele opvang goedkoper wordt. Er wordt ingezet op snellere IND-besluiten, terugkeer van afgewezen asielzoekers en betere spreiding binnen de EU. De financiering voor gemeenten wordt besproken en de stem van medeoverheden wordt meegewogen in het beleid.
De minister bevestigt dat de Spreidingswet tot intrekking volledig van kracht blijft en gemeenten wettelijk gehouden zijn hun taak uit te voeren, maar er wordt geen dwang of drang ingezet bij het opleveren van opvangplekken. In plaats daarvan wordt ingezet op ondersteuning via een interventieladder en structurele maatregelen om de druk op de opvang te verminderen. De bezwaarprocedure tegen verdeelbesluiten loopt nog en de minister wacht de uitkomst daarvan af.
Het COA heeft een kwantitatieve verkenning uitgevoerd naar de opvang van kinderen, inclusief alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv), in asielopvanglocaties. De minister zet in op het afbouwen van noodopvang en het realiseren van stabiele, reguliere opvangplekken in samenwerking met gemeenten en ketenpartners, ondanks capaciteitsproblemen en wachtlijsten bij Nidos voor kleinschalige opvang. Er worden concrete verbetermaatregelen genomen om de situatie van kinderen in de opvang te verbeteren.
De Minister erkent dat de onrechtmatigheden van €655 miljoen in 2024 vooral voortkomen uit de hoge druk op asielopvang en spoedeisende inkoop, met maatregelen zoals een aanbestedingskalender en Dynamisch Aankoopsysteem om dit te verbeteren. Het kabinet zet in op beperking van migratie en versnelling van doorstroom om de druk op het COA te verlagen. Jaarlijkse financiële verantwoordingen van het COA rapporteren over onrechtmatigheden en herstelacties.
De indicatieve verdeling van asielopvangplekken per gemeente is gebaseerd op inwoneraantal en de SES-WOA-score, die sociaaleconomische draagkracht meet, en dient als hulpmiddel bij gesprekken en verdeelbesluiten. De minister benadrukt dat sociaaleconomische verschillen niet worden genegeerd en ziet geen aanleiding voor aanvullende richtlijnen om deze draagkracht actiever te betrekken.
Mevrouw E.G.M. Huijzer, waarnemend inspecteur-generaal van de Inspectie Justitie en Veiligheid, krijgt toestemming om deel te nemen aan het rondetafelgesprek over de rechten van kinderen in de asielopvang. Hiermee wordt medewerking verleend aan het verzoek van de vaste commissie voor Asiel en Migratie.
Het COA voert een hernieuwde inventarisatie uit naar de opvangsituatie van kinderen en alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv’s) om te bepalen welke locaties voldoen aan de opvangstandaarden en welke verbeteringen nodig zijn. Er wordt ingezet op het realiseren van duurzame, kindgeschikte opvangplekken met extra aandacht voor begeleiding en activiteiten, waarbij gezinnen met kinderen voorrang krijgen bij nieuwe opvangplaatsen. Het COA werkt samen met gemeenten om de omstandigheden te verbeteren en streeft ernaar dat kinderen niet langer in noodopvang verblijven.
De Minister van Asiel en Migratie benadrukt dat asielopvang wordt verdeeld volgens de Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen, waarbij gemeenten binnen provincies afspraken maken en een verdeelbesluit volgt. Gemeenten moeten hun opgave realiseren, en bij niet-naleving treedt interbestuurlijk toezicht in werking. Vrijwilligheid speelt een rol bij extra opvang, en gesprekken met gemeenten die meer opvang willen bieden worden gevoerd.
De minister zet in op een spoedige intrekking van de Spreidingswet vóór 2026 en heeft de contourennota in consultatie gebracht om het wetsvoorstel goed voor te bereiden. De verplichtingen uit de eerste cyclus van de wet worden nagekomen om duidelijkheid en continuïteit voor medeoverheden te waarborgen.
Het COA start een nieuwe inventarisatie van de opvangsituatie van kinderen in de asielopvang om te bepalen welke locaties voldoen aan standaarden voor veiligheid, onderwijs en zorg. Kinderen en alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv) krijgen voorrang bij doorplaatsing naar reguliere opvang, maar door capaciteitsproblemen zijn er geen vaste termijnen voor verhuizing. Het kabinet zet zich in voor kindvriendelijke voorzieningen en verbetering van de opvangkwaliteit.
De Minister van Asiel en Migratie bevestigt dat de verdeelbesluiten voor opvangplekken zijn gebaseerd op haalbare en kansrijke initiatieven, met toelichting en overleg met gemeenten. 33 gemeenten en 1 provincie hebben bezwaar gemaakt, vooral over meer opvangplekken. De minister is bereid gesprekken aan te gaan met gemeenten die vrijwillig meer opvang willen bieden en benadrukt dat financiering en duurzame opvang worden meegenomen in de beleidsafwegingen.
Commissieverslagen
?
Verslagen van commissiedebatten en wetgevingsoverleggen die dit onderwerp raken, sinds de start van kabinet-Jetten. Verslagen bevatten de inbreng per fractie en de beantwoording door de bewindspersoon. We hebben voor dit tijdsvenster gekozen omdat bij iedere kabinetswissel de politieke verhoudingen weer anders liggen, en fracties andere opvattingen kunnen hebben wanneer ze wisselen van oppositie naar coalitie of andersom.
Debat over het vreemdelingen- en asielbeleid, met aandacht voor de uitvoering van de Spreidingswet, terugkeerbeleid, veiligheid in azc's en Europese afspraken rond asielzoekers. Er ontstond scherpe verdeeldheid over de aanpak van gemeenten die opvang weigeren, de effectiviteit van Europese verdragen, en de veiligheid van kwetsbare groepen in opvanglocaties, waarbij fracties uiteenlopende prioriteiten en kritiekpunten presenteerden.
Debat over de opvang van Oekraïense vluchtelingen en het toekomstperspectief van hun verblijf in Nederland. Fracties verschillen over terugkeer versus langdurig verblijf, waarbij zorgen bestaan over woningnood, integratie, financiering van opvang en de rol van het kabinet in het stimuleren van terugkeer en het bieden van perspectief voor arbeidsparticipatie.
Debat over vreemdelingenbeleid en asielopvang, met aandacht voor juridische grondslagen voor telefoononderzoek bij asielzoekers, de werking van de Spreidingswet, landenbeleid Syrië en de uitvoering van het EU-Migratiepact. Fracties verschillen sterk over het beperken van asielinstroom, het versterken van veiligheidsmaatregelen en de rol van lokale democratie versus landelijke verplichtingen.
Debat over vreemdelingen- en asielbeleid, met nadruk op recente ongeregeldheden rond opvanglocaties en de impact van massa-immigratie op lokale gemeenschappen. Er ontstond scherpe verdeeldheid tussen fracties die de problemen toeschrijven aan overbelasting door asielzoekers en anderen die wijzen op politieke verantwoordelijkheid en het belang van het beschermen van vluchtelingen tegen haat en geweld.
Debat over de uitvoering van de Spreidingswet en de capaciteitsraming voor asielopvang in 2026, waarbij de minister van Asiel en Migratie verantwoording aflegde over de taakstellingen en communicatie met gemeenten. Er ontstond scherpe verdeeldheid over de effectiviteit van instroombeperking, de rol van dwang bij gemeenten en het draagvlak voor kleinschalige opvang, met name tussen voorstanders van handhaving van de wet en pleitbezorgers voor vrijwillige opvangbesluiten.
Debat over de implementatie van het EU-Asiel- en migratiepact 2026, waarbij wijzigingen in de Vreemdelingenwet 2000 en andere wetten werden besproken om snellere procedures, betere grenscontroles en solidariteit binnen de EU te realiseren. Er ontstond spanning tussen fracties die kritisch waren over de haalbaarheid van het pact, de nationale keuzes buiten EU-verplichtingen en de impact op uitvoeringsorganisaties, versus fracties die het pact als noodzakelijke stap zagen voor Europese harmonisatie en effectieve terugkeer.
Gemeentelijk perspectief
?
Positie van koepels die gemeenten vertegenwoordigen op dit onderwerp, sinds de start van kabinet-Jetten.
VNG beschouwt de Spreidingswet als een noodzakelijk verdelingsmechanisme zonder instroombeperking. De koepel pleit voor een werkbaarder model met meer gemeentelijke regie en inzet van COA-expertise. Dit moet uitvoering, handhaving en integratie verbeteren.
- VNG-inbreng over CD 2e Cyclus Spreidingswet 23 april ↗ · 16 april 2026
G40 pleit voor een duidelijke, uitlegbare en uitvoerbare Spreidingswet die gemeenten effectief betrekt bij de opvang van asielzoekers. De koepel benadrukt het belang van begeleiding van asielzoekers naar werk om kansen te creëren. Daarnaast vraagt G40 om gemeentelijke noodfondsen ter compensatie van extra energiekosten door opvangactiviteiten.
- Asielzoekers naar werk begeleiden biedt kansen ↗ · 2 oktober 2024
- Pleidooi voor een duidelijke uitlegbare en uitvoerbare Spreidingswet ↗ · 3 juli 2023
- Gemeentelijke noodfondsen voor energiekosten ↗ · 24 februari 2023
Divosa roept het Rijk op om tijdig duidelijke kaders te bieden over de positie van Oekraïense ontheemden na afloop van de Europese Richtlijn Tijdelijke Bescherming in maart 2027. Zonder deze duidelijkheid dreigt de uitvoering in het sociaal domein vast te lopen. Divosa benadrukt het belang van heldere regelgeving voor gemeenten.
Platform31 pleit voor het stimuleren van woningdelen onder statushouders om de druk op overvolle asielzoekerscentra te verminderen en de woningmarkt te ontlasten. Ze benadrukken het belang van het beter benutten van de bestaande woningvoorraad voor huisvesting van deze groepen. Hierdoor kan de gemeentelijke opvang efficiënter en duurzamer worden georganiseerd.
Wetgeving
?
Wetsvoorstellen die dit onderwerp raken — zowel in behandeling als aangenomen. Klik op een wetsnaam om naar de detail-pagina op tweedekamer.nl te gaan.
Het wetsvoorstel Asielnoodmaatregelenwet regelt maatregelen om de druk op het Nederlandse asielsysteem te verminderen en de instroom van asielzoekers te beperken. Dit geldt voor asielzoekers, vergunninghouders en vreemdelingen die in Nederland verblijven of willen verblijven. De aanleiding is de overvolle opvang, lange wachttijden, hoge kosten en maatschappelijke spanningen door de grote instroom en beperkte doorstroom van asielzoekers. Het voorstel bevat onder meer kortere verblijfsvergunningen, geen nieuwe vergunningen voor onbepaalde tijd, strengere regels voor nareis en meer mogelijkheden om criminele vreemdelingen ongewenst te verklaren. Hiermee wil de regering het systeem efficiënter maken en het draagvlak voor opvang behouden.
Dit wetsvoorstel regelt de verlenging van de beslistermijnen voor aanvragen om asiel en gezinsnareis van asielstatushouders, waarbij de termijn voor nareiszaken wordt verlengd van maximaal 6 maanden naar 9 maanden. Het geldt voor asielzoekers en hun gezinsleden die naar Nederland willen komen. De aanleiding is de huidige druk en achterstanden bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) en opvanglocaties, waardoor meer tijd nodig is voor een zorgvuldige behandeling van aanvragen binnen de Europese regels. Daarnaast wordt een uitzondering opgenomen voor het afwijzen van nareisaanvragen die te laat zijn ingediend, mits er bijzondere, objectief verschoonbare omstandigheden zijn. Hiermee wil de overheid de asielketen beter beheersbaar maken zonder de rechten van betrokkenen te beperken.
Dit wetsvoorstel regelt dat alle gemeenten in Nederland een wettelijke taak krijgen om opvangvoorzieningen voor asielzoekers mogelijk te maken, zodat het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) niet langer afhankelijk is van vrijwillige medewerking. Het geldt voor alle gemeenten, waarbij de opvangcapaciteit via een landelijke verdeling en provinciale afstemming evenwichtig over het land wordt verdeeld. De aanleiding is de huidige opvangcrisis, waarbij het tekort aan duurzame opvangplaatsen en de afhankelijkheid van vrijwillige inzet gemeenten tot problemen leidt; met deze wet wil het kabinet zorgen voor een stabieler, flexibeler en eerlijker opvangstelsel.