Netcongestie op het elektriciteitsnet

Het kabinet zet in op een vernieuwd energie-innovatiebeleid dat zich richt op systeeminnovaties en implementatievraagstukken om de energietransitie versneld en integraal te realiseren, met nadruk op samenwerking binnen energiehubs, digitalisering en circulaire oplossingen. Hiervoor worden bestaande subsidieregelingen zoals MOOI en DEI+ ingezet en wordt de Integrale Kennis en Innovatie-Agenda Klimaat & Energie (IKIA K&E) periodiek geactualiseerd.

Het kabinet rapporteert over de voortgang van de aanpak van netcongestie en kondigt aan dat met nieuwe flexibele contracten, betere benutting van het bestaande net en aanpassing van wet- en regelgeving de groei van wachtlijsten afvlakt en aansluitingen versneld kunnen worden. Daarnaast is een nieuwe wachtrijaanpak voor grootverbruikers gestart, waarbij bedrijven onder voorwaarden gebruik kunnen maken van capaciteit op dalmomenten, wat op korte termijn handelingsperspectief biedt.

Het kabinet introduceert per 1 oktober 2026 een nieuwe werkwijze waarbij gemeenten tot 10 jaar vooraf netcapaciteit kunnen aanvragen voor woningbouw en onderwijshuisvesting, met een gefaseerde invoering en waarborgen rondom de aanbetaling om financiële risico’s voor gemeenten te beperken. Daarnaast wordt een aanvullende voorziening ontwikkeld voor kleinere gemeenten die ondanks deze maatregelen toch onredelijke risico’s ervaren.

De Europese Commissie heeft op 17 juli 2026 het Actieplan Elektrificatie gepresenteerd, gericht op het versnellen van elektrificatie in de EU met als doel de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen te verminderen, energiekosten te verlagen en de productie van schone technologieën te versterken. Het kabinet ondersteunt dit initiatief en het voorgestelde indicatieve elektrificatiedoel van 46% in 2040, en zet in op het wegnemen van knelpunten zoals netcongestie om de transitie naar een duurzaam energiesysteem te bevorderen.

De staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat biedt de Tweede Kamer de nieuwe Nationale actieagenda batterijsystemen aan, die voortkomt uit de herijking van de eerdere agenda en richting geeft aan de ontwikkeling van het Nederlandse batterijecosysteem. Deze actieagenda is op 23 september 2026 gelanceerd tijdens Battery Day NL in samenwerking met het Battery Competence Cluster NL.

De Europese Commissie heeft een verordening voorgesteld die netwerktarieven en energiebelasting op elektriciteit harmoniseert en verlaagt om elektrificatie en digitalisering te bevorderen, met strengere prikkels voor efficiënt netgebruik en een versnelde uitrol van slimme meters. Daarnaast wordt elektriciteit verplicht gelijk of lager belast dan aardgas, met ruimte voor uitzonderingen op basis van nationale omstandigheden.

Het kabinet zet in op het versneld verduurzamen van de economie en het energiesysteem, met speciale aandacht voor het ondersteunen van huishoudens en bedrijven, onder meer door het aanpakken van netcongestie en het bieden van financiële en praktische hulp. Daarnaast wordt samenwerking binnen Europa benadrukt om Nederland weerbaarder, duurzamer en concurrerender te maken in het licht van geopolitieke en klimaatuitdagingen.

Het kabinet kondigt een crisiswetgevingspakket aan om netcongestie aan te pakken door procedures voor het uitbreiden van het elektriciteitsnet te versnellen, waaronder het verplaatsen van bevoegd gezag naar provincies en het schrappen van vergunningen voor uitbreidingen van hoog- en middenspanningsstations. Deze maatregelen moeten zorgen voor snellere realisatie van energie-infrastructuur en worden vanaf 2027 gefaseerd ingevoerd, met prioriteit in de wetgeving en uitvoering.

Het kabinet heeft vijf nieuwe nationaal grootschalige woningbouwlocaties aangewezen die samen circa 30.000 woningen tot 2035 moeten opleveren, gericht op snelle realisatie zonder extra infrastructuurinvesteringen. Daarnaast wordt een gebiedsgerichte, interdepartementale aanpak ingezet om wonen, werken en voorzieningen integraal te ontwikkelen, waarbij het Rijk een actieve regierol neemt in de versnelling van de woningbouw.

Tijdens de informele Raad voor Concurrentievermogen in juli 2026 is besloten om de financieringskloof voor opschaling in Europa aan te pakken door betere afstemming van nationale en EU-instrumenten en is ingezet op versnelde verduurzaming en elektrificatie van de industrie met behoud van een sterk emissiehandelssysteem. Daarnaast is de versterking van de interne markt bevorderd via coördinatie door interne-marktsherpa’s en is gestart met het creëren van een geïntegreerde markt voor onderzoek en innovatie binnen de EU.

De afschakeling van circa 18.000 klanten in Tilburg was het gevolg van een foutieve meetwaarde, niet van netcongestie; netbeheerder Enexis onderzoekt de oorzaak en werkt aan preventie. Hoewel netcongestie toeneemt, blijven noodafschakelingen uitzonderlijk en onvoorspelbaar; het Landelijk Actieprogramma Netcongestie wordt continu aangepast om uitbreiding en betrouwbaarheid te verbeteren. Economische schade door netcongestie wordt geschat op €10-35 mld. per jaar, met circa 15.000 partijen op de wachtlijst voor grootverbruik, wat de urgentie van de aanpak onderstreept.

Het kabinet juicht de samenwerking tussen netbeheerders, energieleveranciers en marktpartijen toe om via flexibiliteitsdiensten zoals slim laden en thuisbatterijen netcongestie tegen te gaan en huishoudens financieel te laten profiteren. Succesvolle elementen worden landelijk uitgerold en de voortgang wordt gemonitord en gerapporteerd aan de Kamer. Tijd- en volumeafhankelijke tarieven van de ACM worden gecombineerd met flexibiliteitsdiensten voor een efficiënter elektriciteitssysteem.

Het kabinet vernieuwt de aanpak van netcongestie met een nieuwe structuur voor het Landelijk Actieprogramma Netcongestie, versterkte samenwerking en opschaling van oplossingen, inclusief flexibele contracten en fysieke netuitbreiding. Daarnaast wordt het wetgevingsprogramma Stroomlijnen energieprojecten ingezet om doorlooptijden van energie-infrastructuurprojecten te verkorten en versnellen.

Tweerichtingsladen is momenteel mogelijk via vaste combinaties van auto, laadpaal en energieleverancier, maar vanaf 2029 wordt dit dankzij nieuwe Europese netcodes breder mogelijk. Vanaf 2027 moeten alle nieuwe laadpalen voldoen aan bidirectionele laadstandaarden en wordt een opschalingsprogramma gestart. Het kabinet werkt aan open standaarden om vanaf 2030 keuzevrijheid tussen automerk en energieleverancier te waarborgen en onderzoekt maatregelen zoals het wegnemen van dubbele energiebelasting om tweerichtingsladen te stimuleren.

Windturbines zonder netaansluiting komen niet in aanmerking voor SDE++-subsidie, die alleen wordt uitgekeerd per geleverde kWh; de aansluiting moet binnen vier jaar na subsidiebeschikking gerealiseerd zijn, met een mogelijke ontheffing van twee jaar. Bij aanvraag is een transportindicatie vereist, maar geen leveringsovereenkomst of transportgarantie. Door netcongestie in Flevoland, Gelderland en Utrecht is momenteel geen ruimte voor nieuwe aansluitingen.

Het kabinet deelt achtergrondrapporten over de netcongestieaanpak in de FGU-regio, waaronder validatie- en analyseverslagen en een afsprakenkader met commitments van betrokken partijen. Hiermee wordt invulling gegeven aan de motie-Grinwis en eerdere toezeggingen aan de Kamer.

Een algehele, langdurige aansluitstop in de FGU-regio is afgewend door gezamenlijke interventies, maar tijdelijke beperkingen blijven noodzakelijk, vooral in delen van Utrecht waar het netcapaciteitstekort groot is. Netbeheerders geven twee keer per jaar capaciteit vrij, met prioriteit voor lopende woningbouwprojecten en maatschappelijke aansluitingen. De situatie blijft nauwlettend gemonitord en de landelijke netuitbreiding krijgt hoogste prioriteit.

Provincies mogen vanaf 1 juli 2026 geen netcapaciteit meer reserveren voor woningbouw; prioriteit gaat naar congestieverzachters die netcongestie verminderen. Het kabinet zet in op netbewust bouwen om woningbouw mogelijk te houden ondanks netcapaciteitstekorten en werkt aan het voorkomen van bovenwettelijke eisen door gemeenten die bouwkosten verhogen.

Het kabinet zet in op een integrale aanpak van netcongestie met prioriteit voor uitbreiding van netinfrastructuur en beter benutten van het bestaande net via flexibiliteit en slimme technologie. In de regio Flevopolder-Gelderland-Utrecht is een crisisaanpak gestart om een aansluitstop te voorkomen. Nieuwe flexibele contracten en tijdsafhankelijke tarieven worden ingevoerd om wachtrijen te verminderen en verduurzaming te versnellen.

Het kabinet presenteert acht doorbraken met concrete maatregelen om het elektriciteitsnet beter te benutten en zo binnen twee jaar een groot deel van de ruim 14.000 wachtende bedrijven aan te sluiten. Dit omvat onder meer het verhogen van risicobereidheid, optimalisatie van prognoses en herziening van contractvoorwaarden, met betrokkenheid van netbeheerders, bedrijfsleven en toezichthouders. De aanpak blijft regio-specifiek, met extra aandacht voor gebieden met grote nettekorten zoals de Flevopolder, Gelderland en Utrecht.

De ACM publiceert medio december 2025 een nieuw prioriteringskader voor netcapaciteit waarin woningbouw opnieuw voorrang krijgt en collectieve woonvormen ook prioriteit kunnen aanvragen. Netbeheerders implementeren dit kader uiterlijk 1 juli 2026, waarbij woningbouwprojecten tijd krijgen om zich aan te passen en prioriteit te behouden. Het kabinet erkent de schaarste en stimuleert gemeenten tot netbewuste nieuwbouw, terwijl publieke laadinfrastructuur aparte afspraken met netbeheerders vereist.

De minister meldt dat de gezamenlijke aanpak van netcongestie in de Flevopolder, Gelderland en Utrecht effect begint te sorteren, met afname van piekbelasting en lokale knelpunten. Netuitbreidingen verlopen grotendeels volgens planning, behalve in Utrecht waar vertraging leidt tot aanhoudende problemen. Maatregelen zoals regelbaar vermogen, batterijsystemen en congestiemanagement worden ingezet om overbelasting te beperken, met blijvende prioriteit voor verdere inzet en versnelde netuitbreiding.

Het kabinet voert fundamentele gesprekken met netbeheerders om netcongestie structureel aan te pakken en het energiesysteem van de toekomst mogelijk te maken, met focus op sneller bouwen, beter benutten en slimmer inzicht. Er komt versnelling in netuitbreiding, meer flexibiliteit in netgebruik en betere inzet van bestaande gasgestookte opwek om wachttijden te verminderen en de energietransitie te ondersteunen. In maart 2026 volgt een integrale voortgangsrapportage.

Het kabinet werkt aan een toekomstbestendig systeem voor kleinverbruikers dat slim stroomverbruik stimuleert via vrijwillige aanpassing en financiële prikkels, met invoering gepland in 2028. Er komen technische normen voor slimme apparaten en subsidie voor innovatie, terwijl een eenvoudiger tijdsafhankelijk nettarief wordt onderzocht om netcongestie te verminderen.

Het kabinet bevestigt dat slechts een beperkt deel van de investeringen in het elektriciteitsnet direct verband houdt met interconnecties, voornamelijk opwaarderingen van bestaande verbindingen met België en Duitsland. Nieuwe interconnectoren worden meegenomen in het Windenergie Infrastructuurplan Noordzee (WIN), waarbij kosten en baten tussen landen worden verdeeld via Europese samenwerking. De investeringen zijn primair gericht op Nederlandse elektriciteitsvraag, maar export en import via het net spelen een belangrijke rol binnen de geïntegreerde Noordwest-Europese energiemarkt.

Het kabinet neemt regie om netcongestie aan te pakken door de fysieke uitbreiding van het hoogspanningsnet te versnellen en het bestaande net beter te benutten. Er komt een fundamentele aanpassing in samenwerking tussen overheden en TenneT, met kortere procedures en een herziening van TenneT’s werkwijze om doorlooptijden van projecten met jaren te verkorten.

Het kabinet sluit een bestuurlijk akkoord met de OV-sector en netbeheerders om netcongestie te beperken en de duurzame groei van het openbaar vervoer te waarborgen. Er komt een werkagenda met concrete maatregelen zoals opschaling van slimme laadinitiatieven, alternatieve transportcontracten voor elektrische bussen, batterijopslag bij ProRail en een kennisplatform. Het Rijk financiert en regisseert deze aanpak de komende vier jaar.

Het kabinet neemt regie op de aanpak van netcongestie en versnelt de uitbreiding van de elektriciteitsinfrastructuur met kortere procedures, een expertpool voor medeoverheden en standaardisering van grondafspraken. Daarnaast wordt de stikstofuitstoot bij bouwprojecten aangepakt en volgt in 2026 een nieuwe voortgangsrapportage.

Geothermie levert duurzame warmte die de elektriciteitsvraag verlaagt en zo netcongestie vermindert, maar wordt door de ACM niet als congestieverzachter erkend en krijgt geen prioriteit in het maatschappelijk prioriteringskader. Het kabinet erkent het belang van geothermie voor de warmtetransitie en zal de ACM vragen dit kader bij de komende evaluatie te herzien. Geothermiebronnen kunnen via flexibel netgebruik wel elektriciteit blijven afnemen ondanks congestie.

Het kabinet geeft hoge prioriteit aan het aanpakken van netcongestie door snellere netuitbreiding, betere benutting van het bestaande net via slimme apparaten en aangepaste nettarieven, en het vergroten van handelingsperspectief voor bedrijven. Het Landelijk Actieprogramma Netcongestie (LAN) wordt voortgezet met halfjaarlijkse rapportages. Daarnaast wordt gewerkt aan normen voor slimme apparaten en een transparante 'stroomnetchecker' voor gebruikers.

De minister erkent het Vlaamse tariefsysteem met capaciteitstarief en verbruikstarief, dat piekverbruik ontmoedigt en netkosten eerlijker verdeelt, maar wijst op mogelijke nadelen zoals gebrek aan tijdsafhankelijkheid en complexiteit voor kleinverbruikers. Slim netgebruik wordt als essentieel gezien om netverzwaring te beperken en kosten te drukken. Het Waalse voorstel van een optioneel tijdsafhankelijk tarief vanaf 2026 wordt positief beoordeeld vanwege piekontlasting en begrijpelijkheid, maar kent risico’s op nieuwe pieken en tariefkeuze-effecten die tot hogere netkosten kunnen leiden.

De minister rapporteert over de voortgang van het Landelijk Actieprogramma Netcongestie (LAN), dat gericht is op het versnellen van bouw, beter benutten van bestaande infrastructuur en het vergroten van inzicht om netcongestie te verminderen. Er is constructieve samenwerking op landelijk en regionaal niveau, maar de vraag naar transportcapaciteit groeit sneller dan het aanbod, waardoor netcongestie blijft bestaan. De volgende voortgangsrapportage volgt in maart 2025.

Het kabinet stelt €166 miljoen beschikbaar voor het Stimuleringsprogramma Energiehubs 2024–2030 om lokale energiehubs te ontwikkelen die netcongestie tegengaan en integrale gebiedsontwikkeling bevorderen. In 2024 wordt €23,8 miljoen ingezet voor pilotprojecten, ondersteuning via provincies, versterking van regionale ontwikkelingsmaatschappijen en kennisdeling. Vanaf 2025 ligt de focus op opschaling en standaardisatie van energiehubs.

De minister verankert het Nationaal Plan Energiesysteem (NPE) wettelijk in de Energiewet via een vierde nota van wijziging, inclusief elementen uit het initiatiefwetsvoorstel Wet energieonafhankelijkheid. Daarnaast bespreekt hij aanpassingen rond het groepsverbod en bevoegdheden van decentrale overheden, en gaat hij in op energie delen, verkoopmethoden en sociaal tarief. Jaarlijks wordt een Energienota gestuurd met voortgang en verantwoording over het energiebeleid.