Verduurzaming gebouwde omgeving

Het kabinet rapporteert over de voortgang van de aanpak van netcongestie en kondigt aan dat met nieuwe flexibele contracten, betere benutting van het bestaande net en aanpassing van wet- en regelgeving de groei van wachtlijsten afvlakt en aansluitingen versneld kunnen worden. Daarnaast is een nieuwe wachtrijaanpak voor grootverbruikers gestart, waarbij bedrijven onder voorwaarden gebruik kunnen maken van capaciteit op dalmomenten, wat op korte termijn handelingsperspectief biedt.

De informele Energieraad bespreekt de betaalbaarheid van energie en Europese energieveiligheid, waarbij Nederland structurele maatregelen voor energietransitie en diversificatie ondersteunt en het belang van duidelijke communicatie en bescherming van kwetsbare groepen benadrukt. Daarnaast zet Nederland in op samenwerking met betrouwbare derde landen en versterking van energie-infrastructuur, met speciale aandacht voor ondersteuning van Oekraïne en Moldavië.

De Europese Commissie heeft op 17 juli 2026 het Actieplan Elektrificatie gepresenteerd, gericht op het versnellen van elektrificatie in de EU om fossiele brandstoffen te verminderen, energiekosten te verlagen en schone technologie te versterken, met een indicatief doel van 46% elektriciteitsgebruik in het finale energieverbruik in 2040. Het Nederlandse kabinet ondersteunt dit initiatief en zet in op het wegnemen van knelpunten zoals netcongestie, het stimuleren van infrastructuur en innovatie, en het creëren van passende randvoorwaarden voor een rechtvaardige energietransitie.

Minister Van Veldhoven kondigt aan dat het kabinet samen met de ACM onderzoekt hoe de overstap naar kostengebaseerde tarieven in de collectieve warmtesector versneld kan worden, waarbij ook recente publicaties van EERA consulting en ESB worden betrokken. In november volgt een nadere rapportage aan de Kamers over de versnellingsmogelijkheden en de impact daarvan op betaalbaarheid en uitvoerbaarheid.

Het kabinet presenteert de Miljoenennota 2027 met maatregelen gericht op lastenverlichting, investeringen in infrastructuur, woningbouw en vergroening, en het uitstellen van sociale zekerheidsmaatregelen om breed draagvlak te creëren. Tevens worden extra middelen vrijgemaakt voor veiligheid, asielbeleid, ondersteuning van jonge gezinnen en kwetsbare groepen, en wordt het box 3-stelsel herzien richting een vermogenswinstsystematiek.

Het kabinet zet in op versnelde verduurzaming van energie en economie, met extra aandacht voor betaalbare energierekeningen, praktische ondersteuning voor huishoudens en het oplossen van netcongestie om investeringen in duurzame industrie te stimuleren. Daarnaast wordt samenwerking binnen Europa benadrukt om Nederland weerbaarder, concurrerender en minder afhankelijk van fossiele brandstoffen te maken.

Het kabinet houdt de energiearmoede scherp in de gaten en heeft voor 2026 onder meer €55 miljoen extra vrijgemaakt voor gemeenten en het Noodfonds Energie (€193 miljoen) heropend om huishoudens te ondersteunen. Daarnaast wordt het Nationaal Energiearmoede Observatorium ingezet om kennis te verzamelen en beleid te verbeteren, terwijl het Nationaal Isolatieprogramma wordt voortgezet om woningen te verduurzamen en energieverbruik structureel te verlagen.

De werkprogramma’s van de Wetenschappelijke Klimaatraad en de Raad voor Energie voor 2026-2027 zijn aangeboden, waarin hun samenstelling, werkwijze en adviestrajecten worden toegelicht. Dit betreft het vierde werkprogramma van de WKR en het eerste van de RvE, die beide onafhankelijk advies zullen geven over klimaat- en energiebeleid.

Het kabinet heeft op basis van onderzoeken van TNO en Berenschot geconcludeerd dat de energierekening voor vrijwel alle huishoudens de komende jaren stijgt, maar verduurzaming en woningverbetering deze kosten kunnen dempen en lonend blijven. Daarnaast wordt gerichte financiële ondersteuning geboden aan kwetsbare huishoudens via het Noodfonds Energie, en worden de energielasten structureel meegenomen in de jaarlijkse koopkrachtbesluitvorming.

Het kabinet kondigt een crisiswetgevingspakket aan om netcongestie aan te pakken door procedures voor het uitbreiden van het elektriciteitsnet te versnellen, waaronder het verleggen van bevoegd gezag naar provincies en het schrappen van vergunningen voor uitbreidingen van hoog- en middenspanningsstations. Deze maatregelen moeten zorgen voor snellere realisatie van energie-infrastructuur en worden vanaf 2027 gefaseerd ingevoerd, met prioriteit voor snelle behandeling in de Kamer.

De minister biedt het ontwerpbesluit aan tot wijziging van het Besluit activiteiten leefomgeving en het Besluit bouwwerken leefomgeving, gericht op het actualiseren en vereenvoudigen van de energiebesparingsplicht om impact te vergroten en regeldruk te verminderen. Dit ontwerpbesluit wordt ter consultatie voorgelegd aan de Kamer voordat het advies van de Raad van State wordt gevraagd en het besluit definitief wordt vastgesteld.

Het kabinet onderzoekt 34 energiebesparende maatregelen voor het behalen van het 2030-doel en betrekt deze bij de voorjaarsbesluitvorming 2027, met nadruk op integrale afwegingen en uitvoerbaarheid. De energiebesparingsplicht wordt geactualiseerd met behoud van de elektriciteitsondergrens op 50.000 kWh, vereenvoudiging van rapportage en stimulerend toezicht, en er komt een energiebesparingslening voor mkb.

Het kabinet zet vol in op collectieve warmte als betaalbare en duurzame oplossing voor de warmtetransitie, met ondersteuning van gemeenten en wetgeving zoals de Wet collectieve warmte. Er komt extra aandacht voor betaalbaarheid en financierbaarheid, met subsidies en onderzoek naar het wegnemen van drempels voor bewoners, vooral in dichtbebouwde wijken met sociale huur. Tegelijkertijd wordt gewerkt aan normering voor hybride warmtepompen waar collectieve warmte minder geschikt is.

De minister bevestigt dat er geen formeel subsidieverzoek van Amsterdam is ontvangen voor de 9 miljard euro investeringsopgave in warmtenetten, en benadrukt dat het daadwerkelijke subsidiebedrag lager zal zijn. Het Rijk stelt tot 2030 circa 900 miljoen euro beschikbaar via de Warmtenetten Investeringssubsidie en ondersteunt financierbaarheid via aanvullende regelingen. Subsidieverzoeken worden getoetst aan landelijke kaders, waarbij gemeenten een regierol hebben in de lokale warmtetransitie binnen nationale klimaatdoelen.

Biomassaketels met een rendement van minimaal 90%, gecombineerd met leidingisolatie en een goed ingeregeld systeem, kunnen voldoen aan de energieprestatiegrenswaarde van 0,7 in warmtetransitiegebieden. De minister houdt via overleg met de branche en formele overlegstructuren de praktijkontwikkeling nauwlettend in de gaten.

De minister meldt dat subsidies en leningen voor verduurzaming van huur- en koopwoningen goed benut worden, met uitbreiding van subsidiemogelijkheden per 2026, zoals energiezuinige ventilatie en isolerende kozijnpanelen. Gemeenten krijgen extra middelen om de isolatieopgave te versnellen, terwijl kwetsbare huishoudens met energiearmoede actief worden ondersteund via het Nationaal Energiearmoede Observatorium en lokale energiehulp-initiatieven.

De energiebesparingsplicht wordt in 2027 geactualiseerd met als doel administratieve lasten te verlichten, naleving te verbeteren en toezicht te vereenvoudigen, onder meer door een informatieplicht te introduceren, de erkende maatregelenlijst te vereenvoudigen en de rapportageplicht bij huurders te leggen. De ondergrens voor de plicht wordt verhoogd van 50.000 naar 100.000 kWh, waardoor 40% van de bedrijven wordt vrijgesteld, met een beperkt verlies aan besparingspotentieel. Het kabinet stemt de energiebesparingsplicht af op Europese regelgeving en verbetert toezicht en handhaving.

Het kabinet zet in op een mix van instrumenten zoals subsidies, financiering en normering om verduurzaming van woningen en gebouwen te versnellen, met extra aandacht en ondersteuning voor lagere inkomens en Verenigingen van Eigenaren. Verhuurders krijgen vanaf 2029 landelijke renovatienormen en corporaties moeten slechte energielabels uitfaseren. Ook komt er een Social Climate Fund voor financiële steun aan huishoudens met hoge energielasten en laag inkomen.

Het ontwerpbesluit gemeentelijke instrumenten warmtetransitie geeft gemeenten de bevoegdheid wijken aan te wijzen waar het aardgastransport wordt beëindigd en duurzame verwarming wordt ingevoerd. Het besluit bevat waarborgen voor betaalbaarheid voor bewoners en stelt eisen aan het verplichte warmteprogramma. De procedure voor advies en vaststelling wordt conform de Omgevingswet gevolgd.

De minister introduceert minimum energieprestatie-eisen voor huurwoningen met energielabels E, F en G in het Besluit bouwwerken leefomgeving, met inwerkingtreding per 1 januari 2029, om de energievraag te verlagen en wooncomfort te verbeteren. Verhuurders krijgen tot 2029 de tijd om woningen te verduurzamen, waarna gemeenten kunnen handhaven; er komt geen verhuurverbod. Tevens wordt de huurregelgeving herzien om medewerking van huurders en redelijke huurverhogingen mogelijk te maken.

De minister meldt dat de RES-regio’s naar verwachting het Klimaatakkoord-doel van 35 TWh hernieuwbare energie in 2030 halen, met een totaal bod van 55 TWh. De Rijksoverheid blijft regio’s ondersteunen via NP RES, benadrukt het belang van regionale samenwerking en erkent uitdagingen zoals netcongestie en strengere milieunormen die de groei van nieuwe projecten remmen.

Het kabinet zet in op het versnellen van de warmtetransitie door warmtenetten betaalbaar en aantrekkelijk te maken, met nadruk op kostengebaseerde tariefregulering en bescherming van consumenten tegen hoge prijzen. Gemeenten krijgen een versterkte regierol en er wordt geïnvesteerd in publieke uitvoeringscapaciteit om de opschaling van warmtenetten te waarborgen. Daarnaast worden subsidies en een Waarborgfonds Warmte ingezet om betaalbaarheid en investeringszekerheid te vergroten.

Het kabinet erkent dat warmtenetten vanuit maatschappelijk perspectief vaak kosteneffectiever zijn dan individuele warmtepompen, maar dat de kostenverdeling en financiële haalbaarheid complex blijven. Het Rijk zet in op wetgeving, subsidies zoals de Warmtenetten Investeringssubsidie (WIS) en publieke ondersteuning om warmtenetten aantrekkelijker en betaalbaar te maken. De invoering van kostengebaseerde warmtetarieven moet leiden tot transparantere en efficiëntere prijzen, met een gefaseerde aanpak om prijsschokken voor eindgebruikers te voorkomen.

Het Programma Versnelling Verduurzaming Gebouwde Omgeving (PVGO) heeft geleid tot een forse daling van het aardgasverbruik met ruim 20% sinds 2022 en een CO2-uitstootreductie naar circa 18,6 Mton in 2023. Subsidies en financieringsmogelijkheden zijn uitgebreid, waardoor 98% van de huiseigenaren serieuze verduurzaming kan financieren, met extra ondersteuning voor lage inkomens en gemeenten via nieuwe wetgeving en programma’s.

Vattenfall pauzeert de bouw van een biomassacentrale in Diemen na vernietiging van de vergunning en onderzoekt alternatieve duurzame warmtebronnen zoals geothermie, warmtepompen en waterstof. De minister benadrukt dat Vattenfall gebruik kan maken van bestaande stimuleringsregelingen en vraagt deelname aan de SDE++ marktconsultatie voor 2025. Een beslissing over verduurzaming wordt in 2024 verwacht.

Er komt 674 miljoen euro beschikbaar voor de tweede tranche van het Nationaal Isolatieprogramma om 286.000 woningen te isoleren, met extra middelen voor doe-het-zelf-maatregelen, VvE’s en natuurvriendelijk isoleren. Gemeenten krijgen meer flexibiliteit en extra budget om kwetsbare woningeigenaren te ondersteunen, terwijl het Warmtefonds aantrekkelijk blijft voor financiering. Daarnaast start de publiekscampagne verbeterjehuis.nl en worden extra middelen vrijgemaakt voor verduurzaming van maatschappelijk vastgoed.

De minister bevestigt dat het niet-meer-dan-anders-principe niet individueel gegarandeerd kan worden, maar onderzoekt samen met Klimaat en Energie hoe betaalbaarheid bij warmtetransitie gewaarborgd kan worden, onder meer via tariefbevriezing en mogelijke fondsen. Tevens wordt een fonds voor betaalbaarheid onderzocht en wordt gestreefd naar minimaal 50% eigenaarschap van (lokale) overheden in toekomstige warmtebedrijven, met ruimte voor regionale samenwerking.

De minister kondigt aan dat het advies over de Wet collectieve warmte deze maand wordt verwacht, met een streven om het wetsvoorstel voor het zomerreces naar de Tweede Kamer te sturen, hoewel inwerkingtreding per 1 januari 2025 uitdagend is. De internetconsultatie voor het Besluit collectieve warmte start eind april, met voorhang medio december 2024. Daarnaast wordt de Warmtenetten investeringssubsidie begin juni heropend en werkt het kabinet aan een Waarborgfonds Warmtenetten om investeringen te ondersteunen.

Het gebruik van het Warmtefonds en de ISDE-subsidie voor verduurzaming van woningen is in 2023 sterk gestegen, vooral onder woningeigenaren met laag tot middeninkomen. Het kabinet zet in op versnelde verduurzaming van huurwoningen en vereenvoudigt subsidieaanvragen. Daarnaast worden verbeteringen voorgesteld voor VvE-verduurzaming, natuurinclusief isoleren, en energiewetgeving.

De Minister voor Klimaat en Energie bevestigt dat warmtebedrijven volgens de nieuwe Warmtewet in meerderheid publiek moeten zijn om regie en draagvlak te versterken, ondanks mogelijke korte termijn vertragingen. Er komen overgangsmaatregelen om investeringen te waarborgen en het Rijk ondersteunt gemeenten via subsidies, onderzoek naar waarborgfondsen en het Nationaal Programma Lokale Warmtetransitie. De lasten en baten verschuiven zo van private naar publieke aandeelhouders.