Omgevingswet & ruimte

Het kabinet presenteert een Routeplan voor regionale bereikbaarheid dat inzet op toegang tot voorzieningen, optimale benutting van vervoerscapaciteit en regionaal maatwerk, met extra structurele middelen vanaf volgend jaar. Hiermee wil het kabinet de neerwaartse spiraal in het openbaar vervoer doorbreken en de bereikbaarheid in alle regio’s verbeteren, in nauwe samenwerking met lokale en provinciale overheden.

De minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening werkt aan randvoorwaarden voor de begrenzing en monitoring van stedelijke ecosystemen, waarbij gemeenten dit najaar worden betrokken en de impact op woningbouw en infrastructuur wordt geïnformeerd. Daarnaast wordt de handreiking 'Groen in en om de Stad' geactualiseerd en vóór het einde van het jaar aan de Kamer gestuurd, en wordt bij de uitvoering van de motie Beckerman een stappenplan voor vergroening en hitteadaptatie ontwikkeld met aandacht voor wijken met de meeste hittestress.

Het kabinet heeft aangekondigd dat de huidige stikstofdoelen binnenkort worden vervangen door wettelijke emissiereductiedoelen en dat aanvullende maatregelen worden genomen om deze reducties te realiseren, zoals beschreven in de brief van juni 2026. Tevens wordt vanaf 6 oktober de nieuwe versie van AERIUS verplicht gesteld voor toestemmingverlening, waarin de geactualiseerde gegevens uit de Monitor stikstofdepositie 2026 zijn verwerkt.

De minister meldt dat de beslisnota bij het wetsvoorstel tot wijziging van de Kadasterwet, gericht op het toekennen van een taak aan de Dienst voor het kadaster voor het beheer en ontsluiten van geo-informatie, per abuis niet was meegestuurd en deze nu alsnog wordt toegezonden. Hiermee wordt de volledigheid van de bijlagen bij Kamerstuk 36987 hersteld.

Het kabinet werkt aan bedrijfsspecifieke emissienormen voor stikstof en klimaat die ook haalbaar zijn voor biologische en extensieve bedrijven, met mogelijke aanpassingen en uitzonderingen, en streeft ernaar de Kamer hierover in Q1 2027 te informeren. Daarnaast is gekozen voor een koppeling van de emissienormen aan fosfaatrechten vanwege de neutraliteit voor bedrijfsuitgangsposities en het behoud van diversiteit in de melkveehouderij.

Het kabinet introduceert per 1 oktober 2026 een nieuwe werkwijze waarbij gemeenten tot 10 jaar vooraf netcapaciteit kunnen aanvragen voor woningbouw en onderwijshuisvesting, met een gefaseerde invoering en waarborgen rondom de aanbetaling. Daarnaast wordt een alternatief voor de aanbetalingssystematiek uitgewerkt en komt er een voorziening voor kleinere gemeenten die onredelijke financiële risico’s ervaren.

Het kabinet presenteert het Actieplan Versnelling Woningbouw met vijftig acties om de woningbouwproductie te verhogen naar 100.000 woningen per jaar in 2030, door meer, sneller en beter te bouwen, inclusief tien nieuwe grootschalige locaties en een investeringsimpuls van €7 miljard tot 2035. Daarnaast worden procedures versneld, industrialisatie bevorderd en investeringscapaciteit van corporaties met circa €28 miljard vergroot om betaalbare huurwoningen te realiseren.

De Bestuurlijke Overleggen Leefomgeving (BO’s Leefomgeving) zijn bevestigd als de centrale jaarlijkse integrale overlegtafel tussen kabinet en medeoverheden voor de samenhangende uitwerking en uitvoering van de nieuwe Nota Ruimte, met als doel de ruimtelijke opgaven toekomstbestendig aan te pakken. Daarnaast is afgesproken om de overlegstructuren te stroomlijnen en het aantal bestuurlijke overleggen te verminderen, waarbij de Uitvoeringsstrategie voor de Nota Ruimte in het eerste kwartaal van 2027 in gezamenlijkheid met medeoverheden wordt afgerond.

Het MIRT Overzicht 2027 en het Deltaprogramma 2027 zijn aangeboden als bijlagen bij de begroting 2027 van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, met inzicht in de voortgang en planning van Rijksprojecten, programma’s en klimaatadaptatiemaatregelen. Daarnaast wordt aangekondigd dat de prioritering van het Mobiliteitsfonds en Deltafonds later dit jaar verder wordt toegelicht en dat het Deltaprogramma 2027 de kabinetsreactie op de adviezen van de deltacommissaris bevat.

Het kabinet onderschrijft de urgentie van klimaatverandering en wateruitdagingen en zet in op versterking van waterveiligheid, zoetwatervoorziening en klimaatadaptatie via samenwerking tussen Rijk, regio’s en maatschappelijke partners. Daarnaast worden bestaande beleidsprogramma’s aangepast en uitgebreid, met nadruk op bewustwording, kennisinvestering en natuuraanpassing, om Nederland beter voor te bereiden op extremere droogte en wateroverlast.

Het Ministerie van IenW kondigt aan in 2027 een onafhankelijke periodieke rapportage te laten opstellen over de doeltreffendheid en doelmatigheid van het bodem- en ondergrondbeleid in de periode 2020-2026, met het oog op toekomstige beleidsverbeteringen. Tevens wordt benadrukt dat het beleid een gezamenlijke verantwoordelijkheid is, waarbij nieuwe uitdagingen zoals PFAS, klimaatadaptatie en circulaire materialen centraal staan.

De Monitor Werking Omgevingswet 2025 toont dat alle kerninstrumenten vaker zijn gebruikt en overheden actief werken aan de verbeterdoelen en uitvoeringsprincipes. De uitvoering nam licht toe, maar versnippering van vergunningaanvragen blijft een uitdaging. De media-analyse wordt vanwege beperkte meerwaarde niet meer uitgevoerd.

Het kabinet erkent de positieve ontwikkelingen in het anders werken met de Omgevingswet en zet in op verdere ondersteuning van bevoegde gezagen bij het leerproces. Tegelijkertijd erkent het knelpunten zoals de oplopende druk op de samenhangende benadering van de leefomgeving en roept het op tot intensivering van het gebruik van alle instrumenten om samenhang te versterken.

De minister kondigt aan dat het Landelijk Asbestvolgsysteem (LAVS) wordt stopgezet vanwege ingrijpende aanpassingen en hoge kosten, en dat meldplichten voortaan via het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) verlopen. Hierdoor is tijdelijk geen risicogericht toezicht door de Arbeidsinspectie mogelijk, en moet het risicomodel worden aangepast, met onzekerheid over de toekomstige effectiviteit van het toezicht.

De minister biedt het tweede reflectierapport van de Evaluatiecommissie Omgevingswet aan, waarin de werking van de wet in 2025 wordt geëvalueerd, inclusief twee deelonderzoeken naar omgevingsvergunningen en algemene rijksregels. De minister dankt de commissie en belooft een inhoudelijke reactie voor het zomerreces.

De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat zendt alsnog de beslisnota toe bij het wetsvoorstel tot wijziging van de Omgevingswet en de Algemene wet bestuursrecht voor de implementatie van de herziening van de Richtlijn luchtkwaliteit, die eerder door een administratieve fout ontbrak.

De minister kondigt aan dat voortaan minder frequent wordt gerapporteerd over de Omgevingswet, met voortaan een jaarlijkse vooruitblik en halfjaarlijkse monitor. De Tijdelijke alternatieve maatregelen (TAM) zijn per 1 januari 2026 uitgefaseerd en gemeenten werken nu via het hoofdspoor, waarbij uitvoeringsondersteuning blijft om gemeenten te helpen bij deze transitie.

Het kabinet biedt het ontwerpverzamelbesluit Omgevingswet LVVN en KGG 2026 aan ter voorhangprocedure, zodat de Tweede Kamer zich kan uitspreken voordat het advies van de Raad van State wordt gevraagd. Vaststelling van het besluit volgt niet eerder dan vier weken na voorlegging aan beide Kamers.

De minister erkent dat het amendement-Welzijn niet zal leiden tot versnelling van vergunningverlening en ingrijpend is voor bestuurlijke verhoudingen, daarom wordt een novelle voorbereid om dit onderdeel te schrappen. Tegelijkertijd zet het kabinet in op versnelling van alle fasen van woningbouw via publiek-private samenwerking, versterking van gemeentelijke uitvoeringskracht en procedurele versnellingen bij beroepsprocedures.

Bevoegde gezagen passen steeds meer het hoofdspoor (STOP/TPOD) toe, waardoor de uitfasering van de Tijdelijke alternatieve maatregelen (TAM) per 1 januari 2026 mogelijk is. Het departement blijft ondersteuning bieden aan gemeenten voor technische en kennismatige transitie. Tevens wordt de implementatie van de nieuwe STOP 1.4-standaard voorbereid om het werken in de planketen verder te verbeteren.

Het besluit van 4 september 2025 wijzigt het Verzamelbesluit Omgevingswet IenW milieu 2025, specifiek de artikelen VI en IX, en treedt in werking op 1 januari 2026. Deze wijziging is vastgesteld volgens de wettelijke procedure van de Wet milieubeheer.

De minister informeert over de uitvoering van de Omgevingswet in het eerste kwartaal van 2025 en beantwoordt vragen van de Eerste Kamer hierover. Er worden geen nieuwe besluiten of toezeggingen aangekondigd in deze brief.

De Minister bevestigt dat de Wet versterking regie volkshuisvesting aansluit op de Omgevingswet en de instrumenten daarvan inzet voor volkshuisvestingsregie. De eerste monitoringsresultaten tonen dat integrale samenwerking tussen overheden nog in ontwikkeling is, waarbij gemeenten vaak kiezen voor de Buitengewone Omgevingsvergunning (BOPA) vanwege snelheid en technische beperkingen in omgevingsplannen. De voortgang wordt nauwgezet gevolgd via monitoring en evaluatie.

Het interbestuurlijke programma Aan de Slag met de Omgevingswet (AdS) is afgerond, maar de uitvoeringsondersteuning wordt binnen het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening geborgd en voortgezet voor minimaal vijf jaar. Er wordt ingezet op het beter benutten van de (kern)instrumenten van de Omgevingswet, het delen van praktijkvoorbeelden en het verbeteren van het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO). Ook wordt de bestuurlijke governance geactualiseerd om aan te sluiten bij de huidige fase van uitvoering.

De minister rapporteert dat in 2024 de kerninstrumenten van de Omgevingswet in gebruik zijn genomen, maar dat het implementatieproces nog in de beginfase is. De uitvoering verliep zonder grote knelpunten, met toenemend gebruik van nieuwe mogelijkheden zoals meervoudige vergunningaanvragen en verkorte beslistermijnen. Gemeenten gaven in 2024 de voorkeur aan de BOPA-vergunning boven omgevingsplanwijzigingen.

De minister bevestigt de doelstelling van twee derde betaalbaar bouwen en 30% sociale huurwoningen op nationaal, provinciaal en regionaal niveau, maar wijst een regionale ontheffingsmogelijkheid af om de borging van deze doelen te waarborgen. Gemeenten krijgen een op hun woningvoorraad afgestemde instructie, met ruimte voor ontheffingen bij volkshuisvestelijke redenen, en de provincie krijgt een expliciete termijn om knopen door te hakken over de woningbouwprogrammering.

De minister zendt alsnog de ontbrekende bijlagen mee bij het wetsvoorstel voor de wijziging van de Omgevingswet (maatwerkaanpak PAS-projecten), waaronder de uitvoerbaarheidstoets provincies, reacties van agrarische organisaties en het advies van het Adviescollege toetsing regeldruk. Hiermee worden de in de memorie van toelichting genoemde stukken compleet gemaakt.

Het ontwerp-Verzamelbesluit Omgevingswet IenW bodem en water 2026 wordt voorgelegd met een aanpassing van de oorspronkelijke informatieplicht voor staalslakken naar een meldplicht, conform de motie-Gabriëls. Deze wijziging wordt tijdens de voorhangprocedure doorgevoerd om snelle inwerkingtreding mogelijk te maken. Het besluit wordt na vier weken voor advies aan de Raad van State voorgelegd.

De minister rapporteert over de voortgang van de uitvoering van de Omgevingswet in het eerste kwartaal van 2025, waarbij belangrijke stappen zijn gezet in de planketen en lokale plansoftware. De tijdelijke alternatieve maatregelen worden per 1 januari 2026 uitgefaseerd. Daarnaast wordt gewerkt aan de doorontwikkeling van het Digitaal Stelsel Omgevingswet en verbetering van het Omgevingsloket.

De minister beantwoordt vragen van de Eerste Kamer over de voortgang en ontwikkelingen van de Omgevingswet. Er worden geen nieuwe besluiten aangekondigd, maar de beantwoording biedt inzicht in de stand van zaken rondom de implementatie van de wet.

De minister maakt op grond van een Woo-verzoek informatie over de totstandkoming en ontwikkelingen van de Omgevingswet deels openbaar via een derde deelbesluit. De betreffende documenten zijn beschikbaar gesteld op Rijksoverheid.nl. Hiermee wordt transparantie over het wetgevingsproces bevorderd.

De minister meldt dat de implementatie van de Omgevingswet in 2024 succesvol en stabiel verliep, met een stabiele beschikbaarheid van het Digitaal Stelsel Omgevingswet (97%) en ruim 2,1 miljoen unieke bezoekers van het Omgevingsloket. Voor 2025 zet hij in op verdere verbetering van gebruiksvriendelijkheid, doorontwikkeling van het digitale stelsel en versterking van de inzet van bevoegde gezagen in de drie ketens (VTH-, plan- en toepasbaarregel-keten).

Het ontwerpbesluit vervangt het tijdelijke hoofdstuk 17a van de Omgevingsregeling over het AERIUS Register door bepalingen in het Besluit kwaliteit leefomgeving en het Omgevingsbesluit, en schrapt enkele nog niet in werking getreden bepalingen van het Aanvullingsbesluit natuur Omgevingswet. Deze wijzigingen zijn juridisch-technisch van aard en hebben geen inhoudelijke gevolgen voor de fysieke leefomgeving. Het besluit wordt ter advies voorgelegd aan de Raad van State.

De minister maakt informatie over de totstandkoming en ontwikkelingen van de Omgevingswet deels openbaar als reactie op een Woo-verzoek. De betreffende documenten zijn gepubliceerd op Rijksoverheid.nl. Hiermee wordt transparantie over het beleidsproces van de Omgevingswet bevorderd.

De minister kondigt aan dat het Rijk, provincies, gemeenten en het bedrijfsleven intensiever gaan samenwerken om voldoende fysieke ruimte voor economische bedrijvigheid te waarborgen, ook in de Nota Ruimte en decentrale omgevingsplannen. Er komt een heldere visie en regionale strategieën voor bedrijventerreinen, met aandacht voor regionale verschillen en mogelijke financiële of juridische ondersteuning. De Omgevingswet-instrumenten worden hierbij als belangrijk hulpmiddel ingezet.

Het kabinet gebruikt de Monitor NOVI 2024 om beleidskeuzes te onderbouwen en werkt aan een nieuwe Nationale Omgevingsvisie met integrale ruimtelijke afwegingen richting 2030-2100, die voor zomer 2025 wordt gepresenteerd. Er wordt ingezet op uitbreiding van elektriciteitsinfrastructuur, duurzame energieopwekking, en rekening houden met water- en bodemopgaven. Tegelijkertijd stimuleert het kabinet een toekomstbestendige economie met behoud en betere benutting van werklocaties, verduurzaming van de industrie en het voorkomen van afwenteling van milieubelasting.

De minister bevestigt dat de waterinjectie in Schoonebeek alleen mag plaatsvinden onder strikte voorschriften en toezicht van SodM, die bij onveilige situaties de injectie kan stilleggen. Monitoring wordt uitgebreid met bodemdalingsmetingen en seismisch meetnetwerk, en het kabinet onderzoekt de juridische houdbaarheid van het wettelijk bewijsvermoeden voor schade bij mijnbouw buiten Groningen. Verder garandeert de injectie geen impact op grond- of drinkwater en zijn adviezen van waterschap Vechtstromen over bodemdaling opgevolgd.

De minister meldt dat de implementatie van de Omgevingswet in het derde kwartaal 2024 stabiel verloopt, met toenemend gebruik van instrumenten en het Omgevingsloket, dat nu volledig is gemigreerd. Er is nog gewenning nodig bij gemeenten en gebruikers, maar de digitale systemen functioneren goed en verstoringen nemen af. De minister benadrukt het belang van een nieuwe, integrale werkwijze om maatschappelijke opgaven te realiseren.

Het PBL publiceert de Monitor Nationale Omgevingsvisie 2024, die de voortgang van de NOVI-doelen uit 2020 beoordeelt. De resultaten bieden inzicht in de fysieke leefomgeving en vormen input voor de volgende Nationale Omgevingsvisie. Het kabinet zal voor het einde van het jaar een inhoudelijke reactie op de monitor sturen.

Het ontwerp Verzamelbesluit Omgevingswet IenW milieu 2025 wijzigt diverse besluiten zoals het Besluit activiteiten leefomgeving en het Asbestverwijderingsbesluit 2005. Na internetconsultatie en publicatie in de Staatscourant wordt het besluit ter advisering aan de Raad van State voorgelegd, met mogelijkheid voor de Kamer om zich uit te spreken. De vaststelling volgt niet eerder dan 5 oktober 2024.