Basisvaardigheden
In het kort
?
Dit is een geautomatiseerde samenvatting van wat er speelt op dit dossier, gebaseerd op de blokken hieronder: coalitieakkoord, wetgeving, Kamerbrieven, commissieverslagen, financiering en koepel-standpunten. Verifieer belangrijke passages altijd via de originele bron.
Sinds de Wet educatie en beroepsonderwijs (WEB) gemeenten sinds 1996 verantwoordelijk maakt voor de volwasseneneducatie en zij jaarlijks € 85 mln structureel ontvangen voor het versterken van taal-, reken- en digitale vaardigheden bij volwassenen, groeit de druk op gemeenten om het bereik en de effectiviteit van deze trajecten te vergroten, mede door aanhoudende laaggeletterdheid en beperkte deelname aan digitale vaardigheidstrainingen.1 Staatssecretaris Tielen benoemt als knelpunt dat ondanks eerdere investeringen en het Masterplan basisvaardigheden de resultaten achterblijven, en kondigt een Versterkingsagenda aan met extra inzet op lokale netwerken, bibliotheken en werkgeversbenadering.2 In debatten domineren thema’s als de structurele borging van digitale vaardigheden in het volwassenenonderwijs, de rol van gemeenten in het bereiken van kwetsbare groepen, en de samenwerking met bibliotheken en IDO’s.3 Voor 2026 is aanvullend € 5 mln beschikbaar voor de regionale aanpak laaggeletterdheid.4 De VNG dringt aan op meer structurele middelen en minder administratieve lasten voor gemeenten.5
Verantwoordelijk
?
De bewindspersoon (of -personen) die verantwoordelijk zijn voor dit dossier — bepaald op basis van hun portefeuille bij het huidige kabinet en betrokkenheid bij recente Kamerstukken op dit onderwerp.
Coalitieakkoord
?
Citaten uit coalitieakkoorden die dit onderwerp raken. Zowel het huidige coalitieakkoord als eerdere akkoorden voor context. Klik op een citaat om het in de originele PDF te bekijken.
Historische context: 3 passages uit 1 eerder akkoord ▾
Financiën
?
Financiële posten die naar gemeenten stromen of gemeentelijke uitvoering raken. Bovenaan een samenvatting waarin bedragen klikbaar zijn: klik brengt je bij de bron. Onder de samenvatting vind je alle onderliggende posten met per post een screenshot uit de originele PDF. Bronnen: mei- en septembercirculaire van het gemeentefonds, Kamerbrieven en begrotingsdocumenten.
Gemeenten kunnen vanaf 2026 rekenen op structureel circa € 85 miljoen aan educatiemiddelen vanuit de Wet educatie en beroepsonderwijs (WEB). Binnen dit programma ontvangen centrumgemeenten jaarlijks € 5 miljoen voor de coördinatie van de regionale aanpak basisvaardigheden. Daarnaast is er een decentralisatie-uitkering van € 17,1 miljoen beschikbaar voor Overheidsbrede Dienstverlening, waarmee gemeenten ondersteuning bieden bij digitale en andere regelzaken. Voor de bestrijding van armoede onder kinderen is structureel € 85 miljoen per jaar beschikbaar gesteld aan gemeenten, waarvan de verdeling is gebaseerd op recente CBS-gegevens. Verder ontvangen gemeenten jaarlijks € 59,3 miljoen via de decentralisatie-uitkering voor openbare bibliotheken. De VNG benadrukt dat de rijksmiddelen voor volwasseneneducatie afnemen en dringt aan op het belang van investeren in volwasseneneducatie (2026).
📎 Alle 11 posten met bron ▾
Openstaande toezeggingen
?
Toezeggingen die de bewindspersoon in de Tweede Kamer heeft gedaan en die nog openstaan. Klik op het nummer voor de officiële detailpagina op tweedekamer.nl. Waar mogelijk staat een deadline-chip; ⚠ betekent dat de deadline verstreken is.
- TZ202606-032 ↗⚠ Deadline verstreken (1 jul 2026)De Kamer ontvangt voor de zomer van 2026 een brief over basisvaardigheden en hoe de vernieuwde kerndoelen landen in de praktijk. In die brief wordt ook een reactie gegeven op de resultaten van de International Early Learning and Child Wellbeing Study (IELS) en over de leesontwikkeling van jonge kinderen.Tielen, J.Z.C.M. · Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
- TZ202603-023 ↗⚠ Deadline verstreken (1 jul 2026)De Kamer ontvangt voor de zomer een gezamenlijke beleidsreactie over Leven Lang Ontwikkelen en laaggeletterdheid waarin in ieder geval wordt ingegaan op hoe de wettelijke taak van LLO wordt vormgegeven voor publieke instellingen en de samenwerking tussen OCW en VWS op het gebied van zorgopleidingenLetschert, R.M. · Minister
- TZ202606-191 ↗🕒 Deadline 30 nov 2026De Kamer ontvangt in het najaar van 2026 een brief over de Versterkingsagenda Taal en andere Basisvaardigheden. In die brief wordt ook ingegaan op de motie over leesbevordering in de lerarenopleiding en onder leraren (Kamerstuk 36699, nr. 33).Tielen, J.Z.C.M. · Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
- TZ202603-026 ↗🕒 Deadline 31 mrt 2027In de volgende jaarlijkse voortgangsrapportage Leven Lang Ontwikkelen worden ook het civiel effect en kwaliteitskader voor de microcredentials meegenomen.Letschert, R.M. · Minister
- De Kamer ontvangt op korte termijn de kabinetsreactie op SER-advies AI en werk. Hierin wordt ingegaan op digitale basisvaardigheden.Aerdts, W.J.M. · Staatssecretaris van Economische Zaken – Digitale Economie en Soevereiniteit
Beleidsbrieven
?
Brieven van bewindspersonen aan de Tweede Kamer die dit onderwerp raken, sinds de start van kabinet-Jetten. We hebben voor dit tijdsvenster gekozen omdat bij iedere kabinetswissel de politieke verhoudingen weer anders liggen, en fracties andere opvattingen kunnen hebben wanneer ze wisselen van oppositie naar coalitie of andersom.
De minister kondigt aan dat de resultaten van PISA-2025 laten zien dat de leesvaardigheid van Nederlandse scholieren verder is gedaald, wat vraagt om gerichte beleidsinzet en samenwerking via de Versterkingsagenda Taal en andere Basisvaardigheden om deze trend te keren. Daarnaast benadrukt zij het belang van hogere verwachtingen en ondersteuning binnen het onderwijsstelsel om de basisvaardigheden van leerlingen te verbeteren.
De commissie OCW heeft het schriftelijk overleg over het Jaarverslag 2025 en de Staat van het Onderwijs 2026 afgerond en vraagt de minister om verbeterde en samenhangende verantwoordingsinformatie in het Jaarverslag 2026 en de begrotingscyclus 2027, met expliciete toelichting op kwaliteitsindicatoren en beleidsresultaten. Tevens wordt van de minister verwacht dat zij concrete stappen zet om onvolkomenheden in het M&O-beleid en de naleving van aanbestedingsregels op te lossen en hierover vóór de begrotingsbehandeling 2027 rapporteert.
Het kabinet zet in op het bestendigen van laagdrempelige, empathische overheidsbrede dienstverlening dichtbij mensen, via lokale netwerken zoals IDO’s in bibliotheken en wijkcentra, met gemeenten in een regierol. Proeftuinen worden ingezet om bereik te vergroten en begin 2027 volgt een strategie voor landelijke uitrol. Jaarlijks is circa 17 miljoen euro beschikbaar voor deze ondersteuning, met mogelijke wettelijke verankering van de gemeentelijke regierol in onderzoek.
Het kabinet erkent het belang van goede digitale vaardigheden voor maatschappelijke participatie en economische weerbaarheid en investeert via programma’s als DIGCOM 2.0 en Leven Lang Ontwikkelen in het versterken hiervan. Nederland scoort hoog op digitale basisvaardigheden, maar 3 miljoen volwassenen hebben nog beperkte vaardigheden, waarvoor gerichte ondersteuning nodig blijft. Daarnaast werkt het kabinet aan toegankelijke, mensgerichte digitale dienstverlening en bevordert het begrijpelijke overheidscommunicatie om digitale inclusie te vergroten.
De staatssecretaris kondigt een Versterkingsagenda Taal en andere Basisvaardigheden aan om de dalende taalprestaties, vooral in het voortgezet onderwijs, aan te pakken. Ondanks eerdere investeringen en het Masterplan basisvaardigheden blijven de resultaten onder druk, vooral bij vmbo-leerlingen. Er komt extra focus op taal als fundament voor leren en maatschappelijke participatie.
Het Masterplan basisvaardigheden bereikt inmiddels 95% van alle leerlingen in het funderend onderwijs met subsidies en ondersteuning om lees-, schrijf- en rekenvaardigheden te verbeteren. Vanaf 2027 komt er structurele bekostiging voor scholen om deze verbeteringen duurzaam te borgen. Ook investeert het kabinet €47,2 miljoen in het mbo om achterstanden in basisvaardigheden weg te werken.
Vanaf 2026 wordt structureel circa €85 miljoen vanuit de Wet educatie en beroepsonderwijs ingezet voor de versterking van basisvaardigheden bij volwassenen. Gemeenten krijgen daarnaast tot 2028 extra financiële ondersteuning voor regionale coördinatie, en Stichting Lezen en Schrijven wordt gesubsidieerd om gemeenten te helpen hun aanpak verder te ontwikkelen. Het Expertisepunt Basisvaardigheden blijft informatie en ondersteuning bieden aan betrokken partijen.
De subsidie Verbetering basisvaardigheden bereikt nu 95% van alle leerlingen op ruim 7.800 scholen, met positieve voortgang in taal en rekenen. Vanaf 1 januari 2027 ontvangen scholen structureel extra middelen voor duurzame verbetering van basisvaardigheden, waarmee regeldruk vermindert en investeringen in personeel en kleinere klassen mogelijk worden. Na het zomerreces volgt meer informatie over het vernieuwde curriculum en een effectonderzoek van het CPB.
Er wordt €47,2 miljoen beschikbaar gesteld voor extra begeleiding van mbo-studenten met onvoldoende basisvaardigheden in 2025-2027 om studievertraging en uitval te voorkomen. Nieuwe taaleisen worden geïntroduceerd die beter aansluiten bij mbo-niveaus en praktijk, met een mogelijke overstap naar instellingsexamens. Voor rekenen wordt de kennisdeling versterkt, passende begeleiding verbeterd en een gratis online rekenplatform aangeboden.
Het Masterplan basisvaardigheden boekt vooruitgang: ruim 80% van de basisscholen en 60% van de middelbare scholen zien duidelijke verbeteringen in taal en rekenen dankzij de subsidie Verbetering basisvaardigheden. Scholen investeren vooral in deskundigheidsbevordering en extra inzet van personeel, met duurzame borging van de activiteiten na afloop van de subsidieperiode.
De staatssecretaris handhaaft het huidige kader voor ontwerpruimte in het curriculum en ontraadt wijzigingen die vertraging en herziening van conceptexamenprogramma’s veroorzaken. Burgerschap en digitale geletterdheid worden geïntegreerd in bestaande vakken, niet als aparte kerndoelen in de bovenbouw. Leraren toetsen de conceptexamenprogramma’s, waarna een handreiking voor lestijdverdeling volgt; de voortgang wordt jaarlijks gerapporteerd.
De samenwerking met Stichting Lezen en Schrijven wordt voortgezet om de integrale aanpak van basisvaardigheden bij volwassenen na 2024 te waarborgen. Het aanbod wordt in 2025 en verder in overleg met Rijk en gemeenten ingericht, met focus op aansluiting bij sociaal domein en maatschappelijke participatie.
Het kabinet zet in op het voortzetten van de regionale aanpak basisvaardigheden voor volwassenen na 2024, met structurele financiering via de WEB-middelen tot 2028 en €12,9 miljoen beschikbaar in 2025 voor coördinatie, Stichting Lezen en Schrijven en preventieve programma’s. Daarnaast worden adviezen voor een brede, integrale en preventieve aanpak meegenomen bij toekomstige beleidsbesluiten.
Ruim 5.150 scholen ontvangen subsidie om basisvaardigheden zoals taal, rekenen, burgerschap en digitale geletterdheid te verbeteren, met extra ondersteuning voor prioriteitsscholen. Vanaf 2027 wordt de subsidie omgezet in gerichte, structurele bekostiging voor meer zekerheid. Scholen rapporteren positieve voortgang ondanks uitdagingen als lerarentekort.
De minister zet in op versterking van basisvaardigheden in het mbo om dalende beheersing en kansenongelijkheid tegen te gaan, met extra middelen voor onderwijsverbetering en docentprofessionalisering. Er wordt aangesloten bij het Masterplan basisvaardigheden funderend onderwijs en ingezet op structurele kwaliteitsverbetering en passende examinering.
Het Masterplan basisvaardigheden zet in op duurzame verbetering van taal, rekenen, burgerschap en digitale geletterdheid binnen vijf jaar, met al 3000 scholen actief ondersteund via subsidies en begeleiding. De eerste monitor toont herstel na corona in het primair onderwijs, maar benadrukt dat rekenen-wiskunde en voortgezet onderwijs nog grote uitdagingen kennen. Structurele bekostiging en jaarlijkse monitoring worden gegarandeerd om de voortgang te waarborgen.
Het kabinet start een programmatische aanpak om bedrijven te stimuleren een positieve leercultuur te bevorderen en werkt aan een verkenning van leerrechten met beleidsopties voor een volgend kabinet. Daarnaast is een onderwijsagenda Leven Lang Ontwikkelen opgesteld om formeel onderwijs beter te verbinden met LLO. De uitvoering van verdere maatregelen wacht op besluitvorming door een nieuw kabinet.
Commissieverslagen
?
Verslagen van commissiedebatten en wetgevingsoverleggen die dit onderwerp raken, sinds de start van kabinet-Jetten. Verslagen bevatten de inbreng per fractie en de beantwoording door de bewindspersoon. We hebben voor dit tijdsvenster gekozen omdat bij iedere kabinetswissel de politieke verhoudingen weer anders liggen, en fracties andere opvattingen kunnen hebben wanneer ze wisselen van oppositie naar coalitie of andersom.
In het schriftelijk overleg over de Beleidsbrief 2026-2030 van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap is aangekondigd dat er weer serieus en structureel geïnvesteerd wordt in onderwijs, cultuur en wetenschap, met aandacht voor het terugdraaien van eerdere bezuinigingen en het verbeteren van basisvaardigheden, onderwijskwaliteit en mentale gezondheid van studenten. Daarnaast zijn er vragen gesteld over de concrete uitwerking van deze investeringen, de aanpak van onderwijsachterstanden, de rol van de Inspectie, en de aanpak van stagediscriminatie en gelijke toegang binnen het mbo.
Debat over digitale inclusie en de toegankelijkheid van digitale overheidsdiensten, commerciële platforms en educatieve initiatieven voor digitale vaardigheden. Verschillende Kamerleden benadrukten het belang van structurele financiering van lokale steunpunten zoals Informatiepunten Digitale Overheid, wettelijke verankering van toegankelijkheidseisen in zorg en onderwijs, en aandacht voor digitale nalatenschap, waarbij zorgen over digitale uitsluiting van ouderen en jongeren en de rol van AI werden besproken.
Debat over de initiatiefnota "Lezen voor je leven" die zich richt op het verbeteren van leesvaardigheid bij kinderen en volwassenen, met voorstellen zoals verplichte schoolbibliotheken en minimaal 60 minuten begeleid vrij lezen per week in het voortgezet onderwijs. Er ontstond discussie over de financiering, de rol van toetsen en inspectie, de integratie van taal in alle vakken, en de verantwoordelijkheid van overheid, scholen, ouders en bedrijfsleven bij het terugdringen van laaggeletterdheid.
Debat over onderwijskansen en kansengelijkheid in het onderwijs, met nadruk op vroege taalontwikkeling, integratie van kinderopvang en onderwijs, en het belang van brede ontwikkeling en gezonde schoollunches. Er ontstond spanning tussen fracties over de aanpak van vroege leerplichtverlaging, integrale voorschoolse educatie en de rol van armoedebestrijding in het verbeteren van onderwijskansen.
Debat over de voortgang en uitdagingen van het middelbaar beroepsonderwijs (mbo), studiefinanciering en de positie van mbo-studenten binnen het onderwijs- en arbeidsmarktbeleid. Er was spanning over het gelijktrekken van studiefinanciering en voorzieningen tussen mbo-, hbo- en wo-studenten, de waardering van praktisch vakmanschap, en de aanpak van stageplaatsen en financiële drempels voor mbo-studenten.
Debat over digitale leermiddelen in het funderend onderwijs, waarbij de inzet van devices versus fysieke schoolboeken, digitalisering, AI-integratie en digitale veiligheid centraal stonden. Er was verdeeldheid over het al dan niet opnemen van devices in de Wet gratis schoolboeken en de financiering daarvan, waarbij VVD pleitte voor keuzevrijheid en zuinigheid, terwijl GroenLinks-PvdA en D66 nadruk legden op overheidssturing, onafhankelijkheid van big tech en extra investeringen.
Debat over de voortgang en versterking van Leven Lang Ontwikkelen, met aandacht voor basisvaardigheden, scholing en arbeidsmarktgericht onderwijs. Er was spanning tussen fracties over de versnippering van beleid, de rol van mbo-instellingen als coördinator, en de financiering en toegankelijkheid van scholingsmogelijkheden voor kwetsbare groepen.
Gemeentelijk perspectief
?
Positie van koepels die gemeenten vertegenwoordigen op dit onderwerp, sinds de start van kabinet-Jetten.
VNG pleit voor het terugdraaien van bezuinigingen op volwasseneneducatie en onderwijsachterstandenbeleid om basisvaardigheden te versterken. Ze benadrukken het belang van extra financiële middelen en een landelijke visie op Leven Lang Ontwikkelen om kansengelijkheid, participatie en integratie te bevorderen. Daarnaast waarschuwen ze voor de groeiende problemen door afnemende investeringen.
Divosa benadrukt het belang van voldoende middelen voor de uitvoering van het verbeterplan taaleis binnen de Participatiewet. De organisatie ziet kansen in het plan ‘Werk en meedoen voor nieuwkomers’, maar waarschuwt voor de uitdagingen bij de integratie van statushouders. Daarnaast ondersteunt Divosa de uitbreiding van startbanen voor statushouders naar meer gemeenten.
- Nieuwe fase armoededienstverlening: bouw mee aan een voorspelbare basis ↗ · 18 augustus 2026
- Divosa mist middelen voor uitvoering in verbeterplan taaleis ↗ · 11 juni 2026
- Plan ‘Werk en meedoen voor nieuwkomers’ is kans − en werk aan de winkel ↗ · 5 juni 2026
- CBS-rapport geeft positiever beeld over werk en onderwijs voor statushouders ↗ · 7 mei 2026
- Startbanen voor statushouders uitgebreid naar 80 gemeenten ↗ · 1 mei 2026
Wetgeving
?
Wetsvoorstellen die dit onderwerp raken — zowel in behandeling als aangenomen. Klik op een wetsnaam om naar de detail-pagina op tweedekamer.nl te gaan.
Dit wetsvoorstel bundelt de gemeentelijke budgetten voor re-integratie (WWB-werkdeel), inburgering en volwasseneneducatie in één participatiebudget. Het geldt voor alle gemeenten en richt zich op mensen van 18 jaar en ouder (en in bepaalde gevallen jongeren onder 18 zonder leer- of kwalificatieplicht). De aanleiding is de wens uit het Coalitieakkoord om geldstromen te ontschotten, zodat gemeenten meer beleidsvrijheid en minder administratieve lasten krijgen om participatie, arbeidsparticipatie en integratie effectiever te bevorderen. Hierdoor kunnen gemeenten maatwerk leveren en combinatietrajecten inzetten, afgestemd op lokale behoeften.
is een Nederlandse wet van 31 oktober 1995, houdende bepalingen met betrekking tot de educatie en het beroepsonderwijs. De wet regelt de bundeling van verschillende vormen van beroepsonderwijs en volwasseneneducatie in 44 regionale opleidingencentra, 18 agrarische opleidingencentra, 13 vakscholen (bijvoorbeeld grafische lycea) en 8 overige. Naast het beroepsonderwijs vallen ook de volwassenen(basis)educatie, het VAVO (voortgezet algemeen volwassenenonderwijs) en het cursorisch onderwijs onder de wet.
Gerelateerde dossiers
?
Andere dossiers op beleidskern.nl met overlappende onderwerpen of ministerie.